در سال ۱۱۹۱ خورشیدی برابر با ۱۸۱۲ میلادی و ۱۲۲۸ هجری قمری در شهر نوخه زاده شد. پدرش میرزا محمدتقی کدخدای روستای خامنه بود که درست یکسال پیش از تولد میرزافتحعلی از این سمت برکنار شد. این امر سبب شد تا پدرش به نوخه مهاجرت کند. در آنجا همسر دیگری به نام نعناخانم اختیار کرد و از او میرزافتحعلی را به دنیا آورد. شهر نوخه در جمهوری آذربایجان کنونی تا زمان انعقاد عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۸۲۸ میلادی ۱۲۰۶ خورشیدی یعنی حدود شانزده سال پس از تولد آخوندزاده) متعلق به ایران بود. فتحعلی در کودکی به همراه خانواده مدتی در خامنه و مشکین‌شهر و چندی هم در گنجه زندگی کرد و سپس به نوخه بازگشت و تحصیل کرد. بعد هنگامی که بیست و سه ساله بود به تفلیس رفت و مترجم بارون روزن فرماندار گرجستان شد و تا آخر زندگی همین سمت را داشت. او در زمان ورود به تفلیس بود که با تئاترهای گرجستان آشنا شد. در این تئاترها عموما آثار گوگول، آستروفسکی و مولیر به صحنه میرفت. او از این پس بود که خود نیز دست به کار نگارش نمایشنامه زد. از جمله آثار آخوند زاده که سبب شهرت وی در ادبیات نمایشی گردید، کتاب تمثیلات است که حاوی شش نمایشنامه و یک داستان به قرار زیر می‌باشد :

  • «حکایت ملا ابراهیم خلیل کیمیاگر»
  • «حکایت خرس قولدورباسان» یا «دزدافکن»
  • «حکایت موسیو ژوردان حکیم نباتات و مستعلی شاه مشهور به به جادوگر»
  • «حکایت وزیر خان لنکران» یا «سراب»
  • «حکایت مرد خسیس» یا «حاجی قره»
  • «حکایت وکلای مرافعه تبریز»
  • داستان «یوسف شاه سراج» یا «ستارگان فریب خورده»

آخوندزاده اولین سازنده قالبهای امروزی نمایش در مشرق زمین میباشد. او همچنین جز نخستین کسانی است که به موضوع زن و مشکلات زنان ایرانی در آثارش میپردازد. هرچند او در نمایشنامه هایش به مساله آزادی و مشکلات زنان میپردازد اما راه حلی برای نجات آنان نیز ارائه نمیکند

آخوندزاده در سال ۱۲۵۷ خورشیدی (۱۸۷۸ میلادی در تفلیس در سن شصت و هفت سالگی درگذشت.